Eğri oturup doğru konuşmak lazım. Türkiye birçok konuda gelişmiş ülkelerle aşık atacak seviyede değil, o seviyeye ulaşmasına da çok vakit var. Yine de Türkiye ile gelişmiş ülkeleri birbirinden ayıran en önemli olgulardan biri, Türk insanının samimiyeti ve bu samimiyetin ticarete yansıması diye düşünüyorum.

Esnaflık güzeldir Türkiye’de. Küçük esnaflığın birçok detayında Ahilik etkilerini görebilirsiniz. Alışverişlerdeki samimiyette, müşteriye gösterilen alâkada, bulunulan ikramlarda hâlâ önce insan diyen ve kârı ikinci planda tutan Ahiliğin izleri bulunur.

Zaten olması gereken bu tip detaylar, günümüzde marketing derslerinde okutulur, üzerine tezler yazılır; müşterisinin güvenini kazanmak isteyen büyük markalar bu gelenekleri çok yeni bir şeymiş gibi sunup, yararlanmaya çalışırlar.

Ne kadar samimi görünürlerse görünsünler, işin arkasında “karşıdaki dükkân henüz siftah etmedi, kalan alışverişinizi oradan tamamlayın” diyen eski esnafların değil, “rakip markanın iflas etmesi için neler yapabilirim” diye düşünen kâr odaklı şirketlerin mantalitesi olduğu için, yapmacık olur bu ilişkiler.

Cep telefonunuza bankanızdan aynı dakikada iki SMS düşebilir. İlk SMS’de “doğum gününüz kutlu olsun, sizi çok seviyoruz, birlikte nice yıllara :)” yazarken, ikinci SMS’de “ödesene lan borcunu, icraya veririm bak” yazabilir.

Kurum kimliğindeki o sıcaklığın, samimiyetin arkasında bir makine olduğunu bilirsiniz.

Elbette ki bunlar olacak. Günümüzün ekonomik gereksinimleri bu yönde. Çünkü siz “karşıdaki dükkân siftah etsin,” diye müşterinizi oraya yolladığınızda, karşıdaki dükkân “bana vergi cezası kestiniz, ona da kesin,” diyecek ve size vergi memurlarını yollayacaktır.

İnsanlar ne kadar bilinçli tüketici rollerine bürünseler de, sizin atacağınız tüm yemleri yutarlar. Müşterinizin doğum gününde atacağınız bir SMS, onun size üç müşteriyle birlikte dönmesini sağlar.

Çok fazla şişirildiğini düşündüğüm sosyal medya ortamlarında birkaç kişiye ürünlerinizden birkaçını hediye ederseniz, ne kadar üçkâğıtçı bir firma olursanız olun, hakkınızda methiyeler düzülür.

Evimin yakınlarında büfe/bakkal karışımı üç dükkân var. Her sabah çıkarken mutlaka sigara alırım, ama sadece birini tercih ederim. Nedeni çok basit.

Buraya taşındığımda diğer iki dükkânı da denedim. Birini ihtiyar bir kadın, diğerini iki genç adam işletiyor. İhtiyar kadın sigara sorduğumda televizyona bakmaktan benimle ilgilenmeye fırsat bulamazdı. Gençler ise daha ikinci günde içeri giren müşteriye aldırmadan akşamki maçı tartışmaya devam edip, beni de tartışmaya dahil etmeye çalıştıkları için kendilerinden de dükkânlarından da tiksindirdiler. İkisini de birer hafta süreyle denedim, olmadı.

Üçüncü hafta, halen alışveriş yapmakta olduğum dükkânı denedim. İki gün üst üste sigara aldım, üçüncü gün dükkâna girdiğimde ben daha bir şey söylemeden raftan sigaramı alıp önüme koydu adam. O zamandan beri, dükkâna her girdiğimde gülümseyip “hoş geldin abi” diyerek verir sigaramı. Ben de sadece sigarayı değil, diğer iki dükkânda belki daha ucuz olabilecek ihtiyaçlarımı bile ondan alırım. Kazıklanmış mı oldum?

Ne kadar basit değil mi? Sadece müşteriyi hatırlamak, güler yüz göstermek ve “hoş geldin” demek yetti beni müşteri olarak garantilemesine.

Bunu büyük marketlerle, iş dünyasıyla karşılaştırıp, “nedir yani Trader Joe’s sana hoş geldin diyor mu, Vons sana sigara mı ikram etti” gibi sorular sormayın. Büyük marketlerde bunu beklemiyoruz zaten.

Ben diğer dükkânlarda daha ucuza bulabileceğim ihtiyaçlarımı bu dükkândan alıyorsam, şu gerizekâlı marketin reklam teması olarak kullandığı öküzlerden biri mi oluyorum? Hani tüm outdoor alanlarını reklamlarıyla kaplamışlardı ya, “burada daha ucuzu varken başka yerden alacak kadar inek miyim?” diye soruyorlardı.

Değilim, bilakis “bizden alışveriş yapmayan öküzdür,” diyecek kadar alçalan, en laubali dille reklam yapan bir firmadan alışveriş yapmayarak doğru yolda gittiğimi biliyorum.

Eski gelenekler, olması gereken şeyler bugün inovasyon diye, müşteri memnuniyeti diye sunuluyor, bilinçli müşteri olmakla övünen “modern” şehir insanı da bunları yiyor ya, en çok ona acıyorum.

Son kullanıcıyla muhatap olmayan bir ithalatçıyım sadece, ama getirdiğim ürünlerin bile kendini büyük marka olarak lanse eden firmaların elinde rezil edildiğini gördükçe kendimden utanıyorum.

Samimiyet ve laubalilik birbirinden çok farklı şeyler. Firma ismi vermeyecektim ama örnek için söylüyorum, samimi olmaya çalışırken kendinden tiksindiren Atlas Jet, Media Markt, Avea gibi firmalardan olmayın. Aradaki farkı koruyun.

Sen kulübünde çalışan personelinin maaşını paramız yok diye vaktinde yatırma, maaşı taksit taksit vererek parayı piç et, kredi taksidi olanlar senin yüzünden bir sonraki ay faiziyle ödesin, 4 yıl içerisinde bir kere zam yap, en başarılı branşın olan hentbol takımına para yüzü gösterme, amatör branşların kan ağlasın ondan sonra da sosyal kulübüz, dürüstüz, kılız, yünüz; 2-3 milyon dolara kafamız girsin diye dolaş ortada.

Ya reklam verecek kimseyi bulamadılar ya da gerçekten ahmaklar. Personel maaşını iki kuruş faiz gelsin diye ayın yedisinden önce yatırmayan kulübe mi kalmış sosyal sorumluluk çerçevesinde ücretsiz reklam almak.

Beşiktaş gibi bir kulüp senede 2-3 milyon dolar kazanacak diye formasının sırtına reklam almazmış. Yürü be kartal parçası, ayranın yok içmeye atla gidiyorsun çeşmeye!?

Bu yüzyılda bu zihniyetle köy yönetmeye kalksan davar sürüsü vermezler adamın eline.

Eğer yeterince gelişmişse bir şirket, piyasayı kendi çıkarlarına göre düzenlemekte hiçbir sakınca görmez. Fakat bazı sektörler vardır ki, büyükler firmalar bir türlü yenişemezler. Misal; tavuk & piliç sektörü. Büyükler bir türlü yenişemediği için ufakları elemenin farklı bir yöntemini buldular: Kuş Gribi.

Köy yumurtası almayın, köylerden tavuk almayın, kuş gribi olursunuz! Kuş gribi esnasında tavuk firmalarının borsada dip yapan kağıtları, bir süre sonra gayet güzel yükseldi. (Yalan yok, iyi kazanmıştım Banvit’ten) Kuş gribinden bir süre sonra da televizyonlarda tavuk firmalarının kurduğu bir derneğimsi kurumun reklamlarını görmeye başladık. “Hey bakın, bizim fabrikalarda herkes galoş giyer, maske takar. O kadar sağlıklı bir ortamda çalışıyoruz ki, tavuklarımız gribi bırak, nezle bile olmaz!”

Verilen hormonlar yüzünden 45 günde ördek boyutlarına ulaşan civcivleri, kapatıldığı çiftlikte geceyi gündüzü şaşırıp günde iki kez yumurtlayan şaşkın tavukları anlatmazlar ama, önemli olan çalışanların galoş giymesidir.

Süt ürünlerinde de aynı şey geçerli.

Ben, yıllardır aşağılanmakta olan sokak sütlerini içerek büyüdüm. Ölmedim, hasta da olmadım. İlkokul ve ortaokul dönemlerimde Bağlarbaşı’nda vardı bir sütçü, oradan alırdık. Sattığı sütteki mikroplar yüzünden bütün İstanbul telef olunca kapattılar o amcanın yerini, akibeti ne oldu bilmem. Fakat biz uslanmadık, haftada 2 kez Salacak’tan Şile’ye gidip süt almaya devam ettim. Annem o sütlerle muhallebi, yoğurt, sütlaç, güllaç yaptı, sabah akşam lıkır lıkır içtik kardeşlerimle. Medyada “sokak sütü içmeyin,” yaygaraları devam etti, okuldaki öğretmenler sokak sütünün ne kadar tehlikeli olduğunu anlatmaktan bıkmadı.

Hala hatırlarım sütçünün belki 10 litrelik güğümü dizlerine dayayıp bir litrelik kaba bir damla bile dökmeden, taşırmadan süt dökmesini, hayran hayran izlerdim.

Dedem Tekirdağ’da yaşıyor benim, köyde büyümüş, evlenmesine yakın şehre taşınmış. Onun köyüne giderim hala, el üstünde karşılar uzak akrabalar. O köyde, taptaze sütten yapılan peynirleri yerim, tavukların altından yumurtayı kendim alıp atarım tavaya.

Siz hiç gerçek peynir yediniz mi? Süt tozundan değil, sütten yapılan peynirden bahsediyorum. Malesef yemediniz ve günden güne uzaklaşıyorsunuz onun gerçek tadından. (Rockfort veya camembert konuya dahil değil, Anadolu işi beyaz peynirden bahsediyorum.)

Aynı ritüel binlerce yıldır tekrarlanıyor oralarda, henüz kimse sütün içindeki mikroplar yüzünden ölmüş değil. Hatta 90 yaşında ihtiyar, benimle güreş tutmaya kalkacak kadar sağlıklı. Çaktırmadan pastörize süt içip sağlıklarını korumaya mı çalışıyorlar acaba?

Pastörize süt denen şey, “sokak sütü ıyy,” diye aşağılanan sütün fabrikada kaynatıldıktan sonra paketlenip satılmasından başka bir şey değil. Açık süt evde kaynatıldıktan sonra ne brucella kalır ne salmonella, ama pastörize sütte bakteriler spor oluşturabilir ve yaşamaya devam edebilirler. Ne anladık bu işten?

Marketlerden aldığımız paket yoğurtlar, çimento torbası gibi torbalarda fabrikaya götürülüp işlenen süt tozundan, kaşarlar eski peynirlerin yeniden işlenmesinden elde ediliyor.

Beslenmesine çok dikkat ettiğini iddia edenler medyanın her dediğine kafa sallamadan önce gidip köyleri görsünler, sonra da bu fabrikalara ürün veren çiftlikleri. Meralarda serbestçe gezip otlayan ineklerden sağılan sütü bir kez deneyin. Gerçi pastörize sütle büyümüş şehir insanı alıştığı tadı alamayacaktır ondan ama, gerçek süt o işte. Normalde öyle olması gerekiyor.

Sonra çiftlikleri gezin. Doğumundan itibaren makineye bağlanıp özel olarak beslenen inekleri, tosunları görün. Bu hayvanların büyük çoğunluğu hareketsizlikten şeker hastası oluyorlar ve etleri, sütleri bize ünlü markalar tarafından satılıyor. Ah, evet, bu fabrikalarda galoş giyiyorlar, sağlık falan…

Et amaçlı yetiştirilen hayvanlara hormon vermekle yetinmeyip bira, patates, mısır dayayanı gördüm ben. 6-7 ayda 450 kiloya ulaşan bu şeker hastası, ayakta duramayan hayvanlar, fabrikadaki işçiler galoş giydiği için mi sağlıklı olacaklar? Geç bi’ kalem.

Sokak sütü kalitesizmiş. Nedir olayı? En önemli argüman: Kaynatılınca protein değerleri azalır. Tamam!

Kaç derece suyun kaynama noktası? 100! Buna da tamam.

Protein değerleri azalmayan süper sağlıklı paket sütün geçtiği işlem nedir? UHT teknolojisiyle 6 saniye içinde 120 dereceye kadar kaynatılıp 4 dereceye kadar düşürülür, yani şoklanır. Pastorize derseniz, onda da 65-70 derecede yarım saat civarında ısıtılır, yani yine bir ısınma var olayda. Bu ne şimdi!? 120, 100′den düşük bir rakam mı, anlamadım ki ben?

Üstelik, ben açık süt aldığımda puding yapmak istersem sadece bir kez kaynamış olur o süt. Ama paket sütle puding yapmak istesem, biri fabrikada biri evde olmak üzere iki kez kaynamış olur. Hangi vitaminden, hangi proteinden bahsediyorsunuz?

Melaminli yoğurtlar var piyasada, 3 ay ömürlü, ekşimeyen yoğurtlar. Benim dolapta 15 gündür duran bir kutu Danone yoğurt var, ne zaman ekşiyecek diye bekliyorum, bana mısın demedi. Helal olsun, sağlıklı mı bilmem ama çok dayanıklı yoğurtlar yaptıkları kesin.

Maksat son derece açık. “Sütçüler sütlerini halka satmasınlar, fabrikaya satsınlar. Biz o sütten bir dünya ürün yapalım, artanını da paketleyip süt diye satalım. Böylece yoğurdu, muhallebiyi, sütlacı, pudingi de bizden alsınlar, paramıza para katalım.” Size bunu veriyorum sevgili gıda sektörü!

Sağlık sektörünün gıda sektörüyle birlikte çalıştığını düşünmeye başladım ben. Hani eskimeyen bir şehir efsanesi vardır, “piyasadaki virüsleri antivirüs firmaları üretiyormuş hacı!” şeklinde uzar gider. Sağlık sektörü de büyüdükçe yeni müşterilere ihtiyaç duymaya başladı, acaba, diyorum. Gıda sektörü medyayla elele verip sağlıklıyı aşağılasa, sağlıksızı yüceltse, halk sağlıksız olanı sağlıklı diye düşünerek tüketse, sonra hastanalerde yeni branşlar açılsa, doktorlar işsiz kalmasa… Gider bu döngü.

Bu ülkede hala margarinin sağlıklı olduğunu düşünenler var. Türk Kalp Vakfı hala Becel’e destek veriyor, beni bunları düşünmekten alıkoyacak olan ne? Margarin denen şey plastik ulan! Fırat Gri Boru’yu eritip yer misin?

Derya Baykal! Sözüm sana, Sarıkız’a kurban ol sen.

Sonra bunları üreten firmalar, en önemli ambalaj üreticileri olan Tetrapak’la elele verip “sokak sütü içmeyin, çok pis” diye yaygara yapıyorlar. Haksızlıktır, vahşice bir saldırıdır bu. İnsani kalıplara uyan eleştiriler değil, hakarete varan suçlamalar yöneltiliyor. Bunu daha önce tavuk firmaları da yaptı, marka bilgisayar firmaları da yaptı. Çirkinleşmeyin.

Bu ülkede rakibi aşağılayarak reklam yapmak yasak değil mi? Yoksa bu kanun da mı adamına göre şekilleniyor? Rakip dişliyse dokunma, sesini çıkaramayacak kadar zayıfsa yüklen yüklenebildiğin kadar. Türkiye için kişiselleştirilmiş adalet sistemi, tebrikler. Aşağıdaki Faruken Bayraktare imzalı Sütaş karikatürü, konuyu özetliyor sanırım. Bu kadar adice saldırılmaz.

Atlas Jet, Marka ile çalışmaya başladığından beri “biz ikinciyiz ama…” temalı, kompleks kokan reklamlardan bir türlü vazgeçemedi.

Birkaç yıl önce de “biz ikinciyiz ama bizimkisi 77 cm.” diye bi’ reklam sloganı uydurmuşlardı. Ali Sabancı’nın Pegasus toplantısında “bizimkisi 65 cm. ama vaktinde kalkıyor!” diyerek duruma açıklık getirdiğine dair çeşitli rivayetler var.

Bu cinsellik kokan sloganlar cirolara ne kadar etki etti bilemiyorum ama korktuğum bir şey var, Atlas Jet yakında yolcularına temelli talip olacak.

Önce “bizimkisi 77 cm,” diyerek şimdi “bacaklarınızı çok seviyoruz,” diyerek koltuk aralıklarını övüyorlar. Korkuyorum yakında götünüzü çok seviyoruz, koltuklarımız o yüzden bu kadar rahat, sizi kucaklamak istiyoruz diye reklam çıkmaya başlayacaklar.

Siz siz olun, THY’den vazgeçmeyin. Onlar hiç olmazsa finansal yönden tecavüz ediyorlar, çeşitli uzuvlarımıza talip değiller.

Aldığım duyumlara göre, son reklam filmini Kevin Costner ile çeken Türk Hava Yolları’na Atlas Jet, Jenna Haze ile yanıt verecekmiş. “Biz ikinciyiz ama hostesimiz aynı anda 7 yolcumuzla ilgileniyor. Çünkü biz yolcusunu en çok seven havayoluyuz ve sizinkine bayılıyoruz.”

Hiç bana kızmayın, önce siz başlattınız.

Hayır! Hem size verdiği parayı gelir vergisinden düşüyor, hem de bu sporla ilgilenen on binlerce sporsevere reklam yapmış oluyor. Yani bir taşla iki kuş vuruyor. Sponsor olmasa, gelir vergisini tam gelir üzerinden ödeyecek ve size verdiğinden çok daha fazlasını vergi olarak kutsamış olacak. Üstelik reklam da yapamayacak.

Yani bu anlaşma hem takımınız, hem de sponsorunuz için gayet kazançlı oluyor.

Sezon sonuna kadar her yarışa farklı sponsorla çıkıyorsunuz, ancak sezonun bitmesine 3 yarış kala patlayan ekonomik kriz, sponsor bulmakta zorlanmanıza neden oluyor.

Ümidinizi kestiğiniz, son üç yarışa girmemeye karar verdiğiniz anda, tanıdığınız bir ajans aracılığıyla bir sponsor buluyorsunuz. Yarışa 4 gün kala sponsor olmaya karar veren bu firma, size nakit para veremeyeceğini, ancak çek verebileceğini söylüyor.

Denize düşen yılana sarılır, diyorsunuz ve firma ajans adına çek kesiyor. Ancak firma yıllık gelir vergisinde fazlası olmadığını, aylık KDV ödemesi için faturaya ihtiyacı olduğunu söylüyor. Sponsorluk sözleşmesi yapmaya da yanaşmıyor. Vakit o kadar kısıtlı ki karşılıklı güvene dayanarak sponsorluk sözleşmesi imzalamıyorsunuz ve firmaya çek bedeli kadar fatura kesiyorsunuz.

Ardından bu çeke güvenerek çevrenizden borç buluyorsunuz, aracınızın modifiyesini, geliştirmesini tamamlıyorsunuz, firmanın logolarıyla her yerini giydiriyorsunuz. Tam üç gün iki gece boyunca garajda sabahlıyorsunuz, yedi kişilik ekip kan ter içinde yarış sabahına yetiştiriyor arabayı. Ancak yarış öncesi yaptığınız test sürüşünde araç yatak sarıyor ve yürümez hale geliyor.

Günler boyunca verilen emekler, harcanan paralar ziyan oluyor, moraller sıfıra iniyor. Ancak pes etmiyorsunuz ve birinci arabanız Honda yerine yedek arabanız BMW’yi kalan dar vakitte yarış için hazırlıyorsunuz ve sponsorunuzun logolarıyla yarışa girmeyi başarıyorsunuz.

Fakat bu kez sponsorunuz aracın bozulmasının canını sıktığını, sponsorluktan çekildiğini açıklıyor. Bozulanın ilk araç olduğunu, yarışa ikinci aracın girdiğini, ortada sponsor açısından bir sorun olmadığını anlatıyorsunuz ama nafile. Hatta firma yetkilisi, sponsorluk sözleşmesini istediği zaman vazgeçebilmek için imzalamadığını da ima ediyor.

O güne kadar web sitenizde, dergilerde yaptığınız reklamların ödemesi de aynı çek içine dahil olmasına rağmen, firma çeki ödememekte kararlı olduğunu söylüyor.

Bu kez siz, sponsor olmasa yarışa girmeyeceğinizi, firmanın verdiği sözlere ve çeke güvenerek masraf yaptığınızı, yazılı anlaşma olmamasına güvenerek bu şekilde davranmanın ticari ahlaka uymadığını söylüyorsunuz ama firma yetkilileri işi küfür ve hakarete götürüyor.

“Firma mağdur olmadı ama biz onlara mahcup olduk” diyorsunuz ve son iki yarışta bir takıma daha ödeme yapmadan sponsor olmasını, web sitelerinizdeki reklamın süresinin yıl sonuna kadar uzatmayı, konuyla ilgili dergilerde ücretsiz olarak reklam yayınlamayı teklif ediyorsunuz ama firma Nuh diyor peygamber demiyor.

Yani firmanın mağduriyeti olmamasına rağmen, tek hedefi sizi mağdur etmek ve zarara uğratmak oluyor.

Çeki geri vermeyeceğinizi, firma için yaptığınız masrafa mahsuben tahsil etmeniz gerektiğini, zaten çeke güvenerek borç alıp yine firma için harcadığınızı söylediğinizde, firma sizi yeni moda çek kanunu 711 ile tehdit ediyor.

Önce çalıntı olduğu iddiasıyla çeki savcılığa verdiğini söylüyor. Yani iftira atıyor! Çek karşılığında fatura kestiğinizi hatırlatmanız üzerine bu kez yeniden kıvırıyor ve iş dünyasını batırmaya and içmiş olan 711 ile (çekim isteğim dışında elimden çıktı) bankaya bildirimde bulunduğunu söylüyor.

Avukatınızla görüşüyorsunuz, karşı tarafın tamamen haksız olduğunu, bankaya gidip tahsil talebinde bulunmanızı ve tahsil edemezseniz çeki yazdırmanızı tavsiye ediyor.

Bunu bildirmek için firmayı aradığınızda işin rengi değişiyor. Yasal yollardan sizi kazıklayamayacağını anlayan firma yetkilisi, telefonda ağız dolusu küfürle birlikte sizi tehdit ederek, ajansı da garajı da başınıza yıkacağını, göndereceği 3-5 çapulcunun (kendi tabiri bu) dizlerinize sıkacağını, çek bedelinin 10 katını da harcasa o çeki geri alacağını, gerekirse sizi öldürteceğini söylüyor.

Siz olsanız ne yapardınız?

Bu talihsiz olayın şahidi olan arkadaşım, DRV Mobile Genel Koordinatörü’nün naçizane tehditlerinin de yer aldığı telefon konuşmasını, DRV Mobile marka telefonunun handsfree özelliğini ve bilgisayarının mikrofonunu kullanarak Sony Soundforge adlı programla kaydetmiş, bugün ofisini ziyaret ettiğimde dinletti. Güzel bir MP3 olmuş, hangi paylaşım sitesinde yayınlayacağını düşünüyor şimdi.

İşte bu nedenlerle bundan sonra DRV Mobile marka telefonlardan ve Dervişoğlu Elektronik adlı firmadan uzak durmanızı şiddetle tavsiye ediyoruz. Mazallah bayiliğini falan alsanız “neden satış yok,” diyerek tepenize binebilirler. Adam olmak işadamı olmaktan çok daha önemli.

Freşa’nın meyveli soda başarısından ve tüm soda üreticilerini peşinden sürüklemesinden sonra yenilikler aramaya başladı içecek sektörü.

Önce Fanta Tropik çıktı ki gerçek bir faciaydı. Karışık meyveli gazoz dediler, Coca Cola Company’nin reklam gücüne rağmen tutunamadı ve yok oldu.

Sonra Türkiye’nin uzman malt içeceği üreticisi Anadolu Grubu, Ritmix’i çıkardı. Büyük promosyonlar, reklam kampanyaları yaptılar ama yürütemediler. İşin komik yanı Efes Pilsen’in sahibi Anadolu Grubu’nun Ritmix ile açtığı yeni sektöre, Tuborg’un sahibi CBC Group’un F5 ile balıklama dalmasıydı. Yapılan yatırımlar, milyonlarca YTL’lik reklam boşa gitti, ikisi de sessizce çekildiler piyasadan.

Fakat sanki bu işin Türkiye’de tutması bir ölüm kalım meselesiymiş gibi, bu kez de Fayrouz girdi piyasaya. Ritmix ve F5 gibi reklam yapmadılar, ya o kadar güçleri yoktu, ya da bu işin tutmayacağını bile bile girmişlerdi. İkisi de başarısız bir pazar planlaması ve yönetimi anlamına gelir gerçi.

Birisi kalkıp bu girişimci firmalara Türkiye’de bira tüketiminin yüksek olmasının nedeninin biranın ucuz fiyatı olduğunu söylemeyecek mi? Bu insanların birayı malt içeceklerini çok sevdikleri için değil, ucuz olduğu için içtiğini ne zaman anlayacaklar ki? Pazar araştırması yaparken buna dikkat eden yok mu?

Malt içecekleri Türkiye’de tutmadı, kolay kolay da tutmaz.

Bu firmalar Ritmix, F5, Fayrouz için yatırım yapıp daralan pazarı yeni ürünlerle genişletmeye çalışırken Uludağ kalktı yüzlerce yıldır büfelerde bardakla satılan ve restoranda, lokantada, büfede, evde içilen limonatayı şişelemeyi akıl etti. İnovasyon dediğimiz şey illa ki pazara yeni ürün sokmak değil, pazardaki ürünlerden birinin imajını yükseltmek de aynı görevi görür. Malt içeceği üretenlerin bir yılda harcadığı parayı harcadı belki Uludağ, ama onların 5 yılda satamadığını sadece geçtiğimiz yaz içinde sattı.

Ben Uludağ Limonata reklamını hiç görmedim televizyonlarda. Reklam yaptığını biliyorum, hatta reklam filmleri için başarısız diyenler oldu. Bununla birlikte Ritmix’in Şahan Gökbakar’lı, F5′in internet cafe temalı reklamları hala aklımda. Fayrouz da beleş sponsorluk peşindeydi, yarışlarda falan görmüştüm.

Tüm bunlara rağmen içecek dünyasındaki inovasyon yarışını kazanan Uludağ oldu.

Önemli olan hitap edilen kitlenin zevkine uygun üretim yapmak, gerisi kendiliğinden gelir.

Noktalama işaretlerinde falan hata yapılır, anlarım. Be kardeşim ne diye yanlış yazarsın? Reklamcılık bu kadar mı basitleşti artık. Size öğretmediler mi Türkçe okunduğu gibi yazılan bir dil değildir diye? Bir ülkenin diline düşman olmak bu kadar kolay mı bre reklam dünyasının bol eğitimli, cafcaflı insanları?

Tamam Amerikan menşeli bir kuruluşa ait bu reklam. Bu adamlar elbette bizim dilimizi, kültürümüzü çok dikkate alacak değiller. Burger King’e bir şey söylemiyoruz zaten burada. Ama bu firmanın Türkiye ayağını da elin Amerikalısı yönetmiyor ya.

Hem bu Reklam Özdenetim Kurulu ne işe yarar. Sucuk reklamlarına yasak koyarak aldıkları parayı hak ettiklerini mi düşünüyorlar? Bu ülkeye karşı, Türkçe’ye karşı hiç mi sorumlulukları yok bu adamların?

google dedikleri şirket de Amerikalı ama o bile sizden daha iyi biliyor bu işi. TDK, “çok oturgaçlı götürgeç”lerle uğraşacağına biraz da bu taraflara göz atıp, gerekiyorsa baskı yapsın!

Aynı olayı patlican‘da da yapmıştınız pis adamlar!

Eski reklamları hatırlar mısınız? Metin yazarlarının kibarlıktan kırıldığı, uzun metinlerin ve karikatürize çizgilerin kullanıldığı, kullanıcıya tavsiye ve ürüne övgü içeren reklamları?

Bundan 7-8 yıl öncesine kadar birinci çoğul şahıslara tavsiye cümleleriyle doluydu reklamlar.

Sonra bir şeyler değişti. O eski, kibar dil kayboldu. Tavsiye niteliğindeki reklamlar, yerini emir kipiyle kurulmuş cümlelere bıraktı. Birinci çoğul şahıstan, birinci tekil şahısa geçti potansiyel müşterilere hitap eden cümleler.

Artık emir veriyor reklamcılar. “Ürünümüzü kullanır mısınız?” diyen firmaların ve ajansların nesli tükendi, “Benim ürünümü kullanmazsan döverim” diyen firmalar çıktı ortaya.

Eskiden bir afişin görsel uygulaması için günlerce çalışılırdı. Karanlık odalar, birkaç efekt için üst üste matbaa geceleri…

Oysa bugün Photoshop, Fireworks, Freehand, Corel Draw, Quark Express gibi onlarca program var reklam afişlerini hazırlamak, kullanılan görsellere envai çeşit efekt vermek için.

Acaba bu teknolojik kolaylıklar mı onları bu yola iten? Yoksa samimiyet adı altında laubalilik mi? “Oh ne hoş pirinçlerimiz var, denemek ister misiniz?” diye sormasınlar tamam, belki biraz yapmacık gelecektir günümüzde o cümleler. Biraz daha samimi cümleler olsun, ona da tamam. Ama kalkıp da “Hemen koşucan, bize üye olucan, uçucan, patlıcan!” tarzında yavşak cümlelerle de cep telefonuma saldırıda bulunmasınlar. Samimiyet ve laubalilik arasında büyük bir fark var.

Elbette zaman değişiyor, sokaktaki insana hitap etmek için sokaktaki dil kullanılıyor, hedef kitlenin dikkatini çekmek ancak böyle mümkün.

Durum böyle gittiği sürece, 100 yıl sonra reklamlarda “Bizim sigarayı içmezsen sana bacaam girsin” gibi cümleler kullanılacağına neden emin olmayayım ki?

** Başlık açıklaması: Idiocracy sadece basit bir distopik komedi filmi değildi ve dünyanın o filmde bahsedildiği şekilde evrildiğini görmek hiç zor değil. **

Aza kanaat etmeyen çoğunu bulamaz! Kodumunun kapitalizmi…

Elbette bu durum da bazılarının kanına dokundu. Özellikle Doğan Grubu demediğini bırakmadı. Vay efendim neden sponsor olmamışlar, Atatürk’le ilgili bir çalışmanın içinde Turkcell’in neden sponsorluğu yokmuş, bu ne anlama gelirmiş falan filan.

Aynı gazetelerin farklı yazarları da tutup Can Dündar’a sövdüler, Atatürk’ü neden normal insanmış gibi gösterdin diyerek. (Atatürk normal insan değil çünkü, Anadolu’nun kurtuluşu için gelecekten gönderildi.)

Turkcell, Doğan Grubu gazetelerine reklam vermediği için Aydın Amca pek sevmez o şirketi. Gazeteleri de her fırsatta saldırı düzenler Turkcell’e. Yani Turkcell’in bu filme sponsor olmaması değil mesele. Şuna eminim ki, eğer sponsor olsaydı, bu kez de “Atamızı sıradan bir insanmış gibi gösteren bir filme nasıl sponsor olursunuz!” diye saldıracaklardı. Çünkü onların amacı üzüm yemek değil, bağcıyı dövmek.

O nedenle bu gazetelerin Turkcell’in sponsorluk seçimine bile karışıp atıp tutmasını anlıyorum. Ama nöronları sadece gazete okuyacak kadar gelişmiş bir kısım yurdum insanı da bu gazetelerde okuduklarını kendi düşüncesi sanmıyor mu, işte buna gülüyorum.

Adam kalkıp Turkcell hattını iptal ediyor. “Turkcell Mustafa’ya sponsor olmadı, benim paramı alamayacaklar bundan sonra!”

İşte muasır medeniyetler seviyesinde bir düşünce tarzı.

Sponsorluk yüzünden Turkcell’e demediğini bırakmayan medya Akbank’ı o kadar seviyor ki, günlerdir ekonomi haberlerinin en üst sıralarında yayınlanması gereken bir haberi sakladıkça saklıyorlar.

Akbank 1.500 personelinin işine son verdi. Üstelik bunların birçoğu henüz görevine yeni başlamış, kurum içi eğitimleri devam eden taze bankacılar. Tüm ekonomi sayfalarında manşetten girecek kadar haber değeri olan bir olay, yurdum medyası tarafından neden yayınlanmıyor? “Sen iste yeter KOBİ, kovarız personeli!” gibi yeni reklamlar çekilince o pastadan pay alamamak mı korkunun temeli? Başka ne olabilir?

Böyyük şirketler grubu Sabancı’nın paracıklarından pay alamamak kadar büyük bir korku olur mu medya için?

Yazık be. Çok hevesle okuyup “vay anam vay neler dönmüş Serhat yaa” tepkileri verdiğiniz gazetelerin dürüstlük çizgisi işte bu incelikte. Onlara güvenmeye devam edin.